EU Platform Workers Directive (2024/2831) ve Türkiye Saha Gig Ekibi 2026 Uyumu

2024/2831 sayılı 'Directive on improving working conditions in platform work' 23 Ekim 2024'te Avrupa Resmi Gazete'sinde yayınlandı. Üye ülkeler 2 Aralık 2026'ya kadar iç hukuka aktarma yükümlülüğü altında. Kapsam: dijital iş platformu üzerinden 'gerçek kişi' tarafından sunulan emek (yemek dağıtımı, kurye, taksi, ev hizmetleri, freelance ofis işi). Türkiye doğrudan AB üyesi değil; ancak AB pazarında hizmet veren Türk platformları + AB merkezli platformların Türkiye operasyonu doğrudan etkide.

Direktifin 4. maddesi 'legal presumption of employment' getiriyor. Platform iki kontrol elementini sağlıyorsa (ücret üst sınırı, performans değerlendirme, çalışma saati / dağıtım atama, müşteriyle ilişkide kısıtlama, görünüm/marka zorunluluğu) işçi karinesi başlar; tersini ispat platformun yükü. ECJ 'Uber Spain' (C-434/15, 2017) ve 'Yodel' (C-692/19, 2020) içtihatları bu karinenin emsalini oluşturdu. Türk gig platformları bu mantığı 6098 sayılı TBK 393. ve 4857 sayılı İş Kanunu 8. madde içinde tartışacak.

Platform: (a) otomatik karar veren sistemleri çalışana belge ile açıklamalı (görev atama, fiyat, sözleşme süresi, kalifikasyon, performans değerlendirme nasıl üretiliyor), (b) önemli kararlarda insan denetimi sağlamalı (platformdan atılma, askıya alma kararı algoritma tek başına veremez), (c) çalışanın itiraz ve gerekçe hakkı tanınmalı. EU AI Act 'high-risk' sınıflandırması bu sistemlerin bir kısmını ek yükümlülüklere bağlıyor. Türkiye KVKK Madde 11 'kişisel veriye dayalı otomatik karar' hakkı zaten var; gig platformları için pratik uygulama 2026'da olgunlaşıyor.

Direktif platformların toplayamayacağı veri kategorileri tanımlar: çalışma dışı zaman duygusal/psikolojik durum, sendika faaliyeti, siyasi görüş, sağlık durumu (görev gerekli olmadıkça), özel iletişim. EDPB 'Guidelines on processing in the context of employment' kılavuzuyla hizalı. Türkiye saha ekip platformları için bu KVKK Madde 6 özel nitelikli veri kategorileriyle örtüşüyor — gig platform tarafında genellikle eksik düzenlenmiş alan.

Yemek dağıtımı (Getir Yemek, Trendyol Yemek, Yemeksepeti Mahalle), kurye (Hepsijet, PTT Kargo gig), taksi (BiTaksi gibi), ev hizmetleri (Uplifers, Armut), saha kurulum/montaj (LCWaikiki kurulum, Vestel servis ağı). Bu segmentlerde toplam çalışan sayısı 2025 sonu ~280 bin (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 'Esnek Çalışma Raporu'). Direktif AB sözleşmeli müşterileri olan büyük platformlar için 'tedarik zinciri etkisi' yaratıyor: küresel müşteri çalışan statüsü güvencesi istiyor.

Saha ekip yönetim yazılımları (FSM/WFM) bu direktifte: (1) atama algoritmasının açıklanabilir olması (saha tekniğin neden seçildiği), (2) skor/değerlendirme görünür olması, (3) reddetme/ceza algoritmasının insan onayı gerektirmesi, (4) çalışana kendi verisini export hakkı (KVKK ile zaten örtüşüyor). Audit log + 'algorithm card' (algorithm transparency notice) sunma zorunluluğu standartlaşıyor. Avrupa platformlarında bu 2025 ortasında pilot başladı.

Ay 1-2: mevcut platformda çalışan sınıflandırma haritası (gerçek bağımlı vs özerk). Ay 3-4: algoritmik karar inventory (atama, fiyat, performans, askıya alma). Ay 5-6: 'algorithm transparency notice' her algoritma için yaz, çalışana iletilebilir hale getir. Ay 7-8: insan denetim noktası tanımla (atılma kararı insan onaylı). Ay 9-10: itiraz mekanizması (UI + SLA). Ay 11-12: dış denetim (HR audit firması + KVKK uyum kontrolü). Türkiye'de TÜSİAD Platform Ekonomisi Komisyonu rehberleri yardımcı kaynak.