Direktif 2003/88: özet
Avrupa Parlamentosu ve Konseyi 2003/88/EC sayılı Direktifi (Eur-Lex), AB çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği için maksimum çalışma süresi standartlarını belirler. Türkiye 4857 sayılı İş Kanunu büyük ölçüde paralel kuralları içerir; sektör Yönetmelikleri (Bakanlık Tebliğleri) saha hizmetlerinde bazı muafiyetler sağlar.
Haftalık 48 saat tavanı
Direktif Madde 6: dinlenme + tatil hariç haftalık ortalama çalışma süresi referans dönem boyunca 48 saati aşamaz. Referans dönem genelde 4 ay (sektörel olarak 12 aya çıkabilir). 4857 Madde 63: haftalık 45 saat tavan + denkleştirme dönemi. Saha ekibinde 'overtime' aşımı yazılı onay ve ek ödeme zorunluluğu doğurur.
Günlük 11 saat dinlenme
Direktif Madde 3: 24 saatlik dönemde 11 saat kesintisiz dinlenme. Türkiye'de 6645 sayılı Kanun bu kuralı saha personeli açısından destekler (haftalık 24 saat de garanti). PDKS sisteminin 'son çıkış-ilk giriş' aralığını ölçmesi yasal mecburiyettir.
On-call (nöbet/hazırlık) saatleri
Avrupa Adalet Divanı C-303/98 SIMAP ve C-518/15 Matzak kararları: işveren tesisinde geçirilen on-call süresi tamamen 'working time' sayılır; evden hazır olunan süre 'kısıtlamalar'a göre değerlendirilir. Saha ekibinde mobil PDKS + 'on-call vardiya' kategorisinin ayrı raporlanması bu içtihada uyumun temelidir.
Gece çalışması ve sağlık taraması
Direktif Madde 8: gece çalışanı (yıllık ≥3 saat / haftalık ≥1/3 gece) ortalama 8 saat üstünde çalışamaz. Türkiye İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 6331 Madde 15 gece çalışanın yılda 1 kez ücretsiz sağlık taramasını zorunlu kılar. WFM sisteminin 'gece saat sayacı' bu kayıt için referanstır.
İhlal sonuçları
EU İş Müfettişleri Komitesi (SLIC) 2023 raporu: Working Time ihlali en sık denetim bulgusudur. Türkiye Çalışma Müfettişi Kontrol Listesi (ÇSGB Yönetmelik 2024) PDKS kayıt + bordro uyumsuzluğunda idari para cezası uygular. Dijital PDKS denetim için 'tek doğruluk kaynağı'dır.
Özet çıkarımlar
- Direktif 2003/88: 48 saat haftalık tavan + 11 saat günlük dinlenme.
- 4857 İş K. Madde 63: 45 saat tavan + denkleştirme dönemi.
- SIMAP/Matzak kararları: on-call yerleşik working time'dır.
- Gece çalışanı için yıllık sağlık taraması zorunlu (6331/15).
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- Directive 2003/88/EC concerning aspects of the organisation of working time. European Commission (Eur-Lex). https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2003/88/oj (erişim: 2026-05-13)
- Case C-518/15 Matzak — Working time on-call duty. Court of Justice of the European Union. https://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?num=C-518/15 (erişim: 2026-05-13)
- 4857 sayılı İş Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4857.pdf (erişim: 2026-05-13)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6331.pdf (erişim: 2026-05-13)
- SLIC — Senior Labour Inspectors Committee Reports. European Commission DG Employment. https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=148&langId=en (erişim: 2026-05-13)