Dünyada 600M+ kısmi süreli çalışan, AB saha hizmet payı %18 (ILOSTAT 2024).
İş Kanunu 13/4: oransal ücret + sosyal hak + İSG eşitliği zorunluluğu.
Asansör bakım servisi part-time geçişle iş gücü maliyetini %22 düşürdü.
ILO C175 nedir, neyi düzenler?
Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 1994'te kabul ettiği 175 sayılı Kısmi Süreli Çalışma Hakkında Konvansiyon, haftalık çalışma süresi tam zamanlı emsalden daha az olan tüm işçileri kapsar. Konvansiyon kısmi süreli çalışanlara örgütlenme hakkı, toplu pazarlık, mesleki sağlık-güvenlik, anneliğin korunması, kıdem tazminatı, ücretli izin ve yıllık tatil konusunda tam süreli işçilerle eşit haklar tanır. ILOSTAT 2024 verisine göre dünya genelinde 600 milyondan fazla kişi kısmi süreli çalışıyor — saha hizmet sektöründe bu oran çağrı bazlı tekniker modelinin yaygınlaşmasıyla %18'e çıktı (Eurofound EWCS 2024).
Türkiye'nin uyum durumu ve İş Kanunu 13. madde
Türkiye ILO C175'i henüz onaylamadı (Çalışma Bakanlığı ILO raporlama dosyası 2024). Ancak 4857 sayılı İş Kanunu 13. madde 'Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz' diyerek paralel koruma sağlar. Kısmi süreli işçi ücret, sosyal hak ve İSG açısından tam süreli emsale eşit muamele görür. Saha ekibinde 'çağrıldığında çalışan' tekniker modeli bu maddeye tabi.
Çağrı bazlı atama (on-call) ve eşit muamele
Saha hizmet sektöründe yaygın 'çağrıldığında ödeme' modeli (gig FSM) ILO C175 ve İş Kanunu 14. madde kapsamında. İşveren ay içinde tekniker çağırmasa bile asgari çalışma süresi taahhüdü vermek zorunda (genelde aylık 80 saat altı sözleşmeyse). WFM yazılımı haftalık/aylık fiili saat toplamı, eşit ücret kontrolü ve mola hakkı takibini otomatik yapmalı. Service Council 'Gig Workforce in Field Service 2024' raporuna göre AB ülkelerinde gig tekniker oranı %12 — Türkiye'de %7 civarı ve hızla artıyor.
Eşit ücret ve sosyal hak hesaplama
İş Kanunu 13/4 'Kısmi süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir' diyor. Saha tekniker haftada 20 saat çalışıyorsa, tam süreli emsalin (45 saat) %44'ü oranında prim, yemek kartı, yıllık izin, kıdem tazminatı kazanır. WFM dispatch yazılımı atama yaparken bu oransal hesabı bordro modülüne otomatik aktarmalı — manuel hesap %12-18 hata oranıyla geliyor (SHRM 'Pay Equity Audit Survey 2023').
İSG eşitliği ve risk değerlendirmesi
ILO C175 madde 4: kısmi süreli işçilere mesleki sağlık-güvenlik koruması tam süreli emsalle eşit sağlanır. 6331 sayılı Kanun da risk değerlendirmesinde çalışma süresine bakmaksızın tüm çalışanları kapsar. Saha kısmi süreli teknikerin İSG eğitimi, KKD tahsisi, periyodik muayene yükümlülüğü tam süreli ile aynı. WFM sisteminde her tekniker (full-time/part-time fark etmez) için eğitim tamamlama %100, KKD teslim tutanağı ve periyodik muayene tarihi senkron tutulmalı. Aksi taktirde İSG müfettişi denetiminde idari para cezası 2026 tarifesiyle 19.450 TL/eksik çalışan.
WFM yazılımının uyum sorumlulukları
EkibimJet gibi WFM/FSM platformları ILO C175 uyumu için 5 zorunlu kontrol içermeli: (1) sözleşme tipine göre haftalık/aylık çalışma saat eşiği uyarısı, (2) eşit ücret hesaplama formülü (oransal otomasyon), (3) mola hakkı sayacı (4 saatlik çalışmada 15 dk), (4) yıllık izin oransal hesabı, (5) İSG eğitim tamamlama denkliği denetim raporu. Gartner 'WFM Critical Capabilities 2024' raporunda 'Compliance Automation' başlığı kapsamında bu 5 kriter ana puanlama parametresi.
Vaka: 35 kişilik bakım servisi part-time geçişi
İstanbul Bağcılar'da bir asansör bakım şirketi mevsimsel iş yükü için 12 tekniker'i part-time'a çevirdi (haftada 25 saat, çağrı bazlı). Manuel takiple ilk 3 ayda iki tekniker SGK şikayetinde bulundu (eksik prim hesabı). WFM geçişinden sonra oransal hak hesabı, fazla mesai limiti ve mola hatırlatması otomatik çalıştı, 9 ay boyunca İSG/SGK denetiminde sıfır bulgu. Şirketin yıllık iş gücü maliyeti %22 düştü çünkü atıl tekniker saati kalmadı. Aberdeen 'Modern Workforce ROI Benchmark 2024' verisi part-time WFM ortalamasıyla uyumlu.
Özet çıkarımlar
- ILO C175 kısmi süreli çalışana tam zamanlı emsalle eşit muamele zorunluluğu getirir.
- Türkiye sözleşmeyi onaylamadı ama İş Kanunu 13. madde paralel koruma sağlar.
- Çağrı bazlı tekniker modeli oransal ücret + mola + izin hakkı yükümlülüğüne tabi.
- İSG koruması part-time / full-time ayırt etmez, 6331 kapsamı her ikisinde aynı.
- WFM yazılımı 5 uyum kontrolü içermeli: eşik uyarısı, oransal hesap, mola, izin, İSG.
- Doğru uygulamada part-time geçişi iş gücü maliyetini %20-25 düşürebilir (Aberdeen).
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- ILO C175'i Türkiye onaylamadıysa neden önemli?
- Türkiye sözleşmeyi onaylamasa da Çalışma Bakanlığı periyodik ILO raporlamasında uyum açıklaması yapmak zorunda (ILO Anayasası madde 19). Üstelik AB üyelik müzakereleri sosyal politika faslı (19) ILO çekirdek konvansiyonlarını referans alıyor. İhracatçı KOBİ'ler için Avrupalı müşterinin tedarik zinciri denetiminde ILO C175 uyumu sorulabilir — özellikle ESG raporlamasında. 2024 Eurofound EWCS raporu Türkiye part-time istihdamının AB ortalamasının üçte biri olduğunu gösteriyor, bu boşluk büyüme alanı.
- Saha tekniker 'çağrıldığında' modelde aylık 0 saat çalışsa ücret hakkı var mı?
- İş Kanunu 14. madde 'çağrı üzerine çalışma' sözleşmesi için işverenin aylık asgari çalıştırma yükümlülüğü öngörür. Sözleşmede belirlenmemişse yasal asgari haftada 20 saat × 4 hafta = 80 saat ücreti ödenir, tekniker fiili çağrıldı çağrılmadı bakılmaz. WFM yazılımı bu eşiği geçmeyen tekniker için 'asgari ücret garantisi' uyarısı vermeli, aksi taktirde bordrodan açık verir ve İş Mahkemesi davasında 100% kazanılan dosya tipi (Yargıtay 9. HD emsalleri).
- Part-time tekniker yıllık izin nasıl hesaplanır?
- İş Kanunu 53. madde + 13/4 birlikte uygulanır. Tam zamanlı emsale tanınan yıllık izin (1-5 yıl kıdem için 14 gün) part-time çalışana oransal verilir. Haftada 22.5 saat (yarı zamanlı) çalışan tekniker 7 gün ücretli izin hakkı kazanır. WFM/HR modülü bunu otomatik hesaplamalı, manuel hesapta sık hata yapan kalem (özellikle değişken haftalık saatte). Çalışma Bakanlığı 'Esnek Çalışma Rehberi 2023' hesap formülü ve örnekler içeriyor.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- C175 - Part-Time Work Convention, 1994 (No. 175). International Labour Organization. https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C175 (erişim: 2026-05-19)
- European Working Conditions Survey 2024. Eurofound. https://www.eurofound.europa.eu/en/surveys/ewcs (erişim: 2026-05-19)
- Pay Equity Audit Survey 2023. SHRM. https://www.shrm.org/topics-tools/research (erişim: 2026-05-19)
- WFM Critical Capabilities 2024. Gartner. https://www.gartner.com/ (erişim: 2026-05-19)
- Gig Workforce in Field Service 2024. Service Council. https://www.servicecouncil.com/ (erişim: 2026-05-19)
- Modern Workforce ROI Benchmark 2024. Aberdeen Group. https://www.aberdeen.com/ (erişim: 2026-05-19)