Tek başına çalışan kimdir?
İngiltere Health and Safety Executive (HSE) INDG73 (rev. 2020): 'Lone workers are those who work by themselves without close or direct supervision.' Saha satış, kurulum, bakım, güvenlik, sağlık hizmeti, çevre denetim, yol-köprü inspeksiyonu — hepsi lone worker kategorisinde. Türkiye 6331 sayılı İSG Kanunu doğrudan terim olarak kullanmaz ama 'risk değerlendirmesinde özel durumlar' kapsamında ele alır.
Yasal yükümlülük
HSE UK Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 reg. 3, lone worker için risk değerlendirme zorunluluğu getirir. EU çerçeve direktifi 89/391/EEC madde 6, işverenin 'iş yapma şartlarında bireysel kapasiteyi gözeterek' önlem almasını ister. Türkiye 6331 Madde 10 risk değerlendirmesi yükümlülüğü lone worker durumunu içerir.
Risk faktörleri
EU-OSHA OSH Wiki 'Working alone' (2023): lone worker özgün riskleri (1) tıbbi acil durum + yardım gecikmesi, (2) saldırı/şiddet (kamu hizmeti, sağlık), (3) çevresel tehlike (yüksekte, kapalı alan), (4) araç kazası, (5) psikolojik yalnızlık + tükenmişlik. Risk değerlendirme tablosu bu 5 başlığa göre yapılır.
Check-in protokolü
HSE INDG73 önerisi: periyodik 'I am safe' check-in (örnek: her 2 saatte 1). Modern mobil uygulamalar bunu otomatikleştirir — geofence ile lokasyona girişte otomatik check-in, çıkışta dispatcher'a bildirim. Eksik check-in eskalasyon zinciri tetikler: SMS → arama → süpervizör → 112.
Panik butonu ve düşme algılama
ISO 45001 Annex A.4.4 lone worker için 'fail-safe communication' önerir. Mobil cihaz panik butonu (3-saniye basılı tutma) + ivmeölçer düşme algılama (akıllı telefon API'leri ile) artık standart. UK British Standard BS 8484 lone worker cihazı için ANSI/UL eşdeğeri sertifikasyon: 3 kademeli alarm + 24/7 izleme merkezi bağlantısı zorunluluğu getirir.
Şiddet ve psiko-sosyal risk
EU-OSHA 'Workplace violence: A study of the EU' (2023): yalnız çalışan saha personelinin müşteri/üçüncü taraf kaynaklı şiddete maruz kalma oranı genel çalışana göre 2.7 kat fazla. ILO C190 Şiddet ve Taciz Sözleşmesi (2019) işveren önleyici tedbirini zorunlu kılar — Türkiye 7414 sayılı Kanun ile sözleşmeyi onayladı.
Eğitim ve psiko-sosyal destek
HSE UK 'Stress management standards' (2024): lone worker'a yıllık zorunlu eğitim modülleri: (1) acil durum protokolü, (2) şiddet de-eskalasyon teknikleri, (3) stres yönetimi, (4) telefon-tek başınalık yönetimi. WFM sistem eğitim takvimine bu modülleri otomatik atayıp tamamlanmadan saha görevini açmama opsiyonu sunabilir.
Özet çıkarımlar
- HSE INDG73: risk değerlendirme + check-in protokolü zorunlu.
- EU-OSHA: lone worker şiddet riski 2.7× ortalama çalışan.
- ILO C190 + Türkiye 7414 işveren önleyici tedbiri zorunlu.
- BS 8484 panik butonu + 24/7 izleme merkezi sertifikası.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- INDG73 — Working alone (HSE UK guidance). Health and Safety Executive UK. https://www.hse.gov.uk/pubns/indg73.htm (erişim: 2026-05-13)
- ISO 45001:2018 Occupational health and safety management systems. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/63787.html (erişim: 2026-05-13)
- Working alone — OSH Wiki. European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). https://oshwiki.osha.europa.eu/en/themes/working-alone (erişim: 2026-05-13)
- ILO Convention C190 — Violence and Harassment Convention. International Labour Organization. https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C190 (erişim: 2026-05-13)
- BS 8484 — Lone worker device services standard. British Standards Institution. https://www.bsigroup.com/en-GB/standards/ (erişim: 2026-05-13)